Aspołeczne zaburzenie osobowości często mylone jest z psychopatią. Jednak istotnie się od niej różni, ponieważ diagnozowane jest poprzez kryteria zachowania, natomiast psychopatia na bazie cech osobowościowych. Warto jednak pamiętać, że same zachowania aspołeczne nie wystarczą do zdiagnozowania aspołecznego zaburzenia osobowości. Do tego potrzebne jest spełnienie dwóch kryteriów (wg „Psychopatologia” Seligman, Walker Rosenhan):
1. Zachowanie aspołeczne musi być długotrwałe:
wczesne agresywne zachowania seksualne,
zachowania destrukcyjne,
kradzieże i wandalizm,
ciągłe łamanie zasad domowych i szkolnych.
2. Aspołeczne tendencje muszą się ujawniać w przynajmniej trzech klasach zachowania spośród poniższych:
lekkomyślność stanowiąca zagrożenie dla innych,
oszukiwanie,
brak wyrzutów sumienia,
trwała nieodpowiedzialność,
niezdolność dotrzymywania zobowiązań finansowych.
Zaburzenie to wraz z wiekiem staje się mniej widoczne. W okolicy trzydziestego roku życia następuje widoczna zmiana zachowania na lepsze. Naukowcy nie do końca wiedzą dlaczego tak się dzieje. Przypuszcza się, że odpowiadają za to czynniki społeczne, takie jak uczenie się norm społecznych oraz dojrzewanie płatów czołowych mózgu.
Istnieją jednak metody wychowawcze sprzyjające nauczeniu takiego dziecka norm społecznych:
• zdecydowane wymaganie i promowanie moralnych zachowań, konsekwencja przy wymaganiu posłuszeństwa;
• adekwatne i sprawiedliwe karanie (ale nie fizyczne!);
• wyjaśnianie, tłumaczenie, rozmowa;
Zgodnie z teorią społecznego uczenia się przyswojenie przez dziecko zasad zależy od:
• wyjaśniania powodów otrzymywanych przez dziecko nagród i kar;
• okazywania stanowczości, ale w sposób delikatny, nie odtrącający dziecka;
• jasnego określania granic, zasad i praw.
Cechy dobrego opiekuna:
2. Świadomy własnych emocji i reakcji;
3. Przygotowany do przekazywania właściwych wzorców zachowań (słowa i czyny muszą być iść w parze);
4. Posiadający ukształtowany system moralny, zasady etyczne i poczucie odpowiedzialności;
5. Zdolny do autokrytycyzmu, umiejący przyznać się do błędu;
6. Posiadający pozytywny stosunek do życia i ludzi;
7. Kulturalny i potrafiący okazywać szacunek drugiej osobie, również tej młodszej.
Czy zdarzało Wam się obserwować u swoich najbliższych zachowania aspołeczne? Jak sobie radziliście w takich sytuacjach?
