Modelowanie zachowań – co to, na czym polega?

Modelowanie to uczenie się zachowania w wyniku obserwacji modela (innej osoby), jego zachowań i ich skutków. Nie odnosi się to jednak do wszystkich aktywności, których jesteśmy obserwatorami. By wystąpił ten efekt muszą być spełnione pewne warunki. Po pierwsze, obserwacja modela musi być prowadzona w sposób świadomy, przy uwadze skoncentrowanej na jego zachowaniu. Po drugie, zachowanie to musi zostać zapamiętane, to znaczy przeniesione do pamięci długotrwałej obserwującego. Po trzecie, zachowanie powinno zostać powtórzone, by skontrolować jego efekty we własnym działaniu. Po czwarte, musi pojawić się motywacja do powtarzania danego zachowania.

Nie jest tak, że każde zachowanie ulegnie modelowaniu. Zjawisku temu podlegają tylko te aktywności, które prowadzą do pożądanych przez uczącego się efektów. Naśladownictwo nie jest w pełni automatyzmem, to raczej sposób na stworzenie własnych metod działania w oparciu o zaobserwowane wzorce.

Efekty modelowania zachowań możemy zauważyć we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Wiele metod postępowania jest naśladowanych, o ile prowadzi do jakiegoś rodzaju gratyfikacji. Ma to swoje pozytywne i negatywne konsekwencje. Przykładowe niepożądane skutki były i są nadal częstym tematem w mediach – chodzi o oglądanie agresywnych zachowań na ekranie telewizora. Wiele badań zajmowało się tym zagadnieniem, szczególnie w kontekście dzieci. Pozytywne strony tego zjawiska można wykorzystać w dydaktyce, w metodologii nauczania. Modelowanie zachowania sprawdza się jako narzędzie w przypadku niektórych szkoleń zawodowych. Jest ono również stosowane w terapii zaburzeń zachowania, redukcji lęków i pracy z osobami cierpiącymi na fobie.

Odnosząc zjawisko modelowania do aktywizujących metod szkoleniowych, znajdziemy metodę zwaną obserwacją. Może ona opierać się na oglądaniu przygotowanego materiału wideo. Z uwagi na charakter metod aktywnych, proces modelowania wzbogaca się o czynne elementy zwiększające zaangażowanie osób szkolonych. Mogą to być analizy i podsumowania przeprowadzonych obserwacji czy kierowanie uwagi na wybrane aspekty oglądanych zachowań.